Πώς προέκυψε το χρήμα; (μέρος τρίτο)

Featured Video Play Icon

Μια σειρά άρθρων βασισμένη πάνω στη διάλεξη του Hans Hoppe στο Mises University το 2004 με θέμα «Money and banking»

Tο σχέδιο

Το Κράτος ελέγχει το χρήμα σε τρία στάδια:
Στην αρχή μονοπωλεί (με τη βία βεβαίως) την κοπή του μεταλλικού νομίσματος, απαγορεύοντας τη λειτουργία ιδιωτικών νομισματοκοπείων. Η δικαιολογία είναι ότι οι ιδιώτες κλέβουν στο ζύγι, βάζουν λιγότερο μέταλλο σε κάθε νόμισμα. Στην πραγματικότητα, οι ανταγωνιζόμενοι κοπείς νομίσματος ελέγχονται από τον ανταγωνισμό της αγοράς. Αν κάποιος κλέψει, χάνει τη φήμη και το μερίδιό του στην αγορά νομίσματος. Αυτός ακριβώς ο έλεγχος απουσιάζει όταν εγκαθιδρύεται το κρατικό μονοπώλιο. Έτσι, το Κράτος κλέβει στο ζύγι, στην αρχή για «έκτακτες ανάγκες” και κατόπιν για λιγότερο έκτακτες, και αυξάνει τα έσοδά του χωρίς να χρειαστεί να φορολογήσει φανερά κανέναν. Πχ οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες αυτό έκαναν, και το παράκαναν. Τα αργυρά δηνάρια έχαναν άργυρο συνεχώς, καθώς από σχεδόν 100% το 50 μ.Χ., έφτασαν να έχουν κάτω από 5% περιεκτικότητα το 250 μ.Χ. (Υποτίμηση περίπου 1.5% κατ’ έτος, πολύ λιγότερη απ’ αυτήν που έχουμε τα τελευταία 40 χρόνια.) Αν και οι αιτίες ιστορικών αλλαγών σπανίως είναι μονοπαραγοντικές, εικάζεται ότι αυτός ήταν ένας λόγος που κατέρρευσε ο Ρωμαϊκός κόσμος.

*Γράφει ο Δόκτωρ Ελευθέριος

Μετά τη μονοπώληση του νομίσματος, μονοπωλείται και η έκδοση τραπεζογραμματίων. Για πρακτικούς λόγους, ο κόσμος δεν κυκλοφορούσε με μέταλλο στην τσέπη, αλλά με χαρτιά που τα εξέδιδαν τράπεζες και πιστοποιούσαν ότι ήταν ανταλλάξιμα με χρυσό στο θησαυροφυλάκιό τους. Με τον καιρό, οι τράπεζες διαπίστωσαν ότι τα τραπεζογραμμάτια σπανίως εξαργυρώνονταν, οπότε άρχισαν να εκδίδουν τραπεζογραμμάτια χωρίς αντίκρισμα σε χρυσό, και τα δάνειζαν έναντι τόκου. Όταν μαθαινόταν ότι μια τράπεζα είχε εκδώσει πολλά τραπεζογραμμάτια, και ότι τα δάνειά της ήταν «τοξικά” (με σημερινή ορολογία), γινόταν bank run, έσπευδε ο κόσμος να πάρει το χρυσό του και «όποιος πρόλαβε τον Κύριον είδε”. Οι υπόλοιποι έχαναν το χρυσό τους και η τράπεζα κατέρρεε.
Και πάλι, ο ανταγωνισμός μεταξύ τραπεζών ήταν αυτός που ανάγκαζε τις τράπεζες να προσέχουν πόσα τραπεζογραμμάτια εξέδιδαν και σε τι ποιότητας δανειολήπτες τα δάνειζαν. Όμως το Κράτος, ανταποκρινόμενο στην αγανάκτηση των καταθετών, μονοπώλησε την έκδοση τραπεζογραμματίων. Πλέον μόνο μία Κεντρική Τράπεζα μπορούσε να εκδώσει χαρτιά με αντίκρισμα σε χρυσό, και οι υπόλοιπες (εμπορικές) τράπεζες έπρεπε να έχουν ως απόθεμα τέτοια χαρτιά, όχι κατευθείαν χρυσό.
Φυσικά, αυτό επέτρεπε στο Κράτος να κάνει, χωρίς έλεγχο, αυτό που έκαναν προηγουμένως οι χειρότεροι τραπεζίτες: Η Κεντρική Τράπεζα εξέδιδε ακάλυπτα τραπεζογραμμάτια. Αυτό βέβαια προκάλεσε bank runs, για τον ίδιο λόγο όπως πριν, επειδή ο κόσμος έπαψε να εμπιστεύεται τα τραπεζογραμμάτια της Κεντρικής Τράπεζας.

Τότε έρχεται το τελειωτικό πλήγμα, που μόνο το Κράτος μπορεί να κάνει χωρίς συνέπειες: Αρνείται να εξαργυρώσει τα τραπεζογραμμάτιά του. Αρνείται, έτσι απλά. Με απλά λόγια, η Κεντρική Τράπεζα απάντησε «Είπα ξείπα, τι θα μού κάνεις; Δεν είμαι απλός ιδιώτης, είμαι ιδιώτης ενσωματωμένος στο Κράτος, έχω με το μέρος μου τα όπλα. Είπα ξείπα, λοιπόν. Κράτα εσύ τα χαρτιά, που εν τω μεταξύ τα έχει συνηθίσει ο κόσμος και τα ανταλλάσσει, και κρατάω εγώ το χρυσό.” Στην Αμερική αυτό έγινε το 1933-1934. Πρακτικά τότε καταργήθηκε ο χρυσός ως χρήμα, με εξαίρεση τις υποχρεώσεις προς ξένες τράπεζες που τελικά το 1971 έπαψαν κι αυτές να εξαργυρώνονται με χρυσό, οπότε πλέον τίποτα δεν εμπόδιζε την ξέφρενη έκδοση ακάλυπτων τραπεζογραμματίων.

Για την ακρίβεια, σχεδόν τίποτα. Υπάρχει ακόμα ένα εμπόδιο που δεν έχει ξεπεραστεί, αλλά γίνονται «φιλότιμες” προσπάθειες. Το εμπόδιο αυτό είναι ο ανταγωνισμός από άλλες Κεντρικές Τράπεζες άλλων κρατών. Όταν μια κυβέρνηση εξευτελίζει το νόμισμά της, αυτό γίνεται αισθητό και προκαλεί προβλήματα στις εισαγωγές. (Ο μάγος-παραχαράκτης μπορεί να υπεξαιρεί τα αγαθά εκεί όπου έχει πέραση το νόμισμά του, αλλά στον έξω κόσμο όπου δεν είναι υποχρεωμένοι να το δεχτούν, διαπιστώνει πόσο ευτελές είναι το νόμισμά του, κι έτσι περιορίζεται ο χώρος όπου λειτουργεί η υπεξαίρεση.) Ο μεγαλύτερος φόβος του κράτους είναι ότι η κοινωνία θα προτιμήσει να συναλλάσσεται στο νόμισμα άλλων κρατών, έστω και παράνομα, και έτσι θα περιοριστεί ακόμα περισσότερο η περιοχή όπου μπορεί να υπεξαιρεί αγαθά μέσω της παραχάραξης.

Η λύση είναι η παγκοσμιοποίηση του Κράτους, η επικράτηση μίας παγκόσμιας Κεντρικής Τράπεζας, κι ενός παγκόσμιου νομίσματος με αντίκρισμα σε χαρτί, που θα μπορεί να πληθωρίζεται παντού ομοιόμορφα, και δεν θα μπορεί κανείς εύκολα να καταφύγει σε άλλο νόμισμα (παρά μόνο σε τσιγάρα και αυγά, όπως στην κατοχή). Αυτό το σχέδιο δεν έχει πετύχει ακόμη, αλλά βρίσκεται σε εξέλιξη, με παγκόσμιους σχηματισμούς όπως ο ΟΗΕ, το ΔΝΤ, η Παγκόσμια Τράπεζα, και νέα πολυεθνικά κράτη που επικάθονται στις προϋπάρχουσες τοπικές εξουσίες όπως η ΕΕ. Τα τοπικά κράτη ίσως να αντισταθούν, να μην θελήσουν να παραχωρήσουν το μονοπώλιο που έχουν σε τοπική κλίμακα. Βλέπε αντιδράσεις κυρίως από σοσιαλιστές και άλλους κρατιστές στην Ελλάδα, που θέλουν επανίδρυση της δικής τους Κεντρικής Τράπεζας και επιστροφή στη δραχμή, με σκοπό που δεν κρύβουν: να τη χρησιμοποιήσουν ως αναδιανεμητικό όπλο κατά τα κεϋνσιανά πρότυπα.

Οι πολιτικές τάσεις που εκδηλώθηκαν το 2016 δείχνουν ότι δεν θα είναι εύκολη η παγκοσμιοποίηση του Κράτους. Αν πάντως πετύχει, τότε το «κεϋνσιανό όνειρο” (κατά Ρόθμπαρντ) θα γίνει πραγματικότητα και ο πληθωρισμός θα ξεφύγει από κάθε έλεγχο. Τότε, μετά την αρχική κρίση που όμοιά της δεν θα έχουμε ξαναδεί, η τάση της κοινωνίας θα είναι να παρακάμψει το κρατικό μονοπώλιο και να χρησιμοποιήσει εναλλακτικά νομίσματα στη «μαύρη” (δηλαδή ελεύθερη) αγορά. Αν το Κράτος του μέλλοντος θα το επιτρέψει αυτό προκειμένου να μη διασπαστεί όπως η Ρώμη ή αν θα το καταστείλει με τη βία, είναι κάτι που θα το δείξει η ιστορία.

Από τη λιμπερταριανή οπτική, δεν είναι ο καπιταλισμός αυτός που φέρει τα σπέρματα της αυτοκαταστροφής, όπως πίστευε ο Μαρξ, αλλά ο κρατισμός, είτε συνοδεύεται από κομμουνιστικές πολιτικές, είτε από σοσιαλδημοκρατικές, είτε από συντηρητικές/προστατευτικές. Η αποσταθεροποίηση έρχεται απ’ την απόπειρα κεντρικού σχεδιασμού. Όσο μεγαλύτερη είναι η οικονομία που το Κράτος προσπαθεί να ελέγξει, τόσο μεγαλύτερα λάθη κάνει, τόσο βιαιότερες γίνονται οι κρίσεις, τόσο βιαιότερο γίνεται το ίδιο το Κράτος. Δεν είναι βέβαιο, ούτε νομοτελειακό, ότι το Κράτος θα το διαδεχτούν μικρότεροι, σταθερότεροι, πιο ελεύθεροι σχηματισμοί.

Τίποτα δεν φαίνεται να αποκλείει το ενδεχόμενο μιας αέναης μετάβασης από το ένα κρατικιστικό μοντέλο στο άλλο, κάθε φορά με την ελπίδα ότι θα πετύχει. Εν τέλει, το αν η ανθρωπότητα θα φτάσει στο μέγιστο των δυνατοτήτων της, εξαρτάται από απρόβλεπτους περιβαλλοντικούς παράγοντες και από τις ιδέες που θα επικρατήσουν.

*Ο Δόκτωρ Ελευθέριος (ψευδώνυμο), σπούδασε Φυσική και εργάζεται στον ιδιωτικό τομέα.
Αρθρογραφεί στο libertarianismos.blogspot.com

Σχετικά Άρθρα

Leave a Reply

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Μέλος του
Διεθνείς Συνεργασίες
X